Năm học 2008 - 2009, năm thứ 3 thực hiện chương trình phân ban của Bộ giáo dục và đào tạo, học sinh các lớp 10, 11 và 12 đã được học theo chương trình SGK mới. ở bậc THPT, học sinh tuỳ chọn học phân hoá theo lĩnh vực KHTN hay KHXH, theo khả năng, sở thích từng người. Điều này giúp chúng em phát huy hết năng lực của mình, cũng là cách nâng cao chất lượng giáo dục.
Chúng em được tiếp cận với phương pháp và hình thức học tập chủ động, sáng tạo, đổi mới với tinh thần lấy học sinh làm trung tâm. Riêng đối với môn Hóa học 12, môn chuyên mà học sinh lớp 12 Hóa chúng em đang theo học với một chương trình mới, trên cơ sở SGK mới. Nhiều thuận lợi có được từ chương trình mới này, nhưng cũng có nhiều khó khăn chúng em gặp phải khi tiếp thu kiến thức. Chính vì vậy, bản báo cáo này sẽ là việc ghi nhận những ý kiến, nhận xét của chúng em trong vấn đề học theo chương trình SGK mới- môn Hóa học lớp 12.
1. Ưu điểm, thuận lợi
Nằm trong kế hoạch đổi mới chương trình phân ban, bộ SGK mới ra đời đem lại nhiều thuận lợi cho học sinh trong việc học tập. Cũng như bộ sách giáo khoa lớp 10 và 11, SGK Hóa học 12 được trình bày đẹp, nhiều ảnh màu minh họa gây hứng thú học tập trong mỗi học sinh. Bên cạnh đó các thông tin được sắp xếp, nhấn mạnh rõ ràng, giúp chúng em tiếp thu kiến thức trọng tâm dễ hơn.
Nội dung chương trình SGK mới có thêm nhiều phần so với SGK cũ, tích lũy và hệ thống hoá được một khối lượng kiến thức to lớn và phong phú. Chương trình SGK mới có nhiều ưu điểm nổi trội như: thiết kế chương trình phù hợp, rõ ràng, khoa học, mang tính thời đại.
Học theo chương trình SGK mới, chúng em chủ động, tích cực, sáng tạo và năng động hơn trong phương pháp học tập. Không còn là thầy đọc trò chép, mà bây giờ, cả học sinh và giáo viên cùng nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề; giáo viên sẽ là người hướng dẫn, giải đáp cho học sinh, đồng thời hệ thống hóa kiến thức giúp chúng em khái quát, tư duy trong học tập. Với môn hóa học, ngoài những kiến thức cơ bản trong SGK, các thầy cô giáo cũng đã giúp chúng em nắm rõ về mặt hiện tượng, bản chất và cơ chế phản ứng. Để làm tốt nhiều dạng bài tập, đặc biệt là các bài trắc nghiệm, nhiều phương pháp giải cũng được các thầy cô truyền đạt cho chúng em.
Có thể nói, với chương trình SGK mới này, tư duy của học sinh được bộc lộ, phát triển; khả năng tìm tòi, phân tích vấn đề được rèn luyện. Cộng với phương pháp giảng dạy mới của các thầy cô giáo, chúng em được lĩnh hội nhiều kiến thức không chỉ về chiều rộng mà cả chiều sâu một cách tích cực.
2. Nhược điểm, khó khăn
Song song với những thuận lợi mà chúng em có được từ chương trình SGK mới, nhiều khó khăn mà chúng em gặp phải trong học tập cũng không phải là ít.
Nội dung chương trình này được đánh giá là tiến bộ so với trước nhưng dường như còn dàn trải và hơi “nặng” đối với học sinh. Trong Hóa học 11, không chỉ là việc đẩy 2 chương ở lớp 12 cũ xuống mà còn xáo trộn, bổ sung thêm nhiều kiến thức mới, với sách giáo khoa hóa học 12 cũng vậy. Nhiều thông tin nhưng có không ít những khái niệm, vấn đề chưa thực sự đúng. Một ví dụ dễ thấy được là màu Fe(OH)2, ở 2 bài học lại in thành 2 màu khác nhau. Hay đó còn là khó khăn khi chọn lựa thông tin giữa sách khóa khoa nâng cao và các loại sách tham khảo, chuyên đề khác.
Kết quả học tập của học sinh được đánh giá ở 3 mức độ nhận thức: nhận biết, thông hiểu và vận dụng. Kĩ năng thí nghiệm trong môn Hóa học cũng là một phần quan trọng trong chương trình học. Thế nhưng với những khó khăn trong điều kiện cơ sở vật chất, và chương trình học còn thiên về lý thuyết, thì việc thực hành với học sinh còn hạn chế. Chính vì vậy, mà việc nắm bắt về mặt hiện tượng không được tốt.
Là học sinh chuyên hóa, nên việc đọc thêm sách và làm bài tập cũng là điều tất yếu, thế nhưng nội dung và các khái niệm chưa thể hiện sự tương đồng của sách chuẩn và sách nâng cao, và giữa các tác giả sách với nhau. Bởi vậy, chúng em còn gặp khó khăn trong việc giải thích và giải toán hóa học.
Với chủ trương của Bộ Giáo dục - Đào tạo là tiến tới tất cả các môn sẽ thi trắc nghiệm khách quan, chúng em nhận thấy được ý nghĩa, lợi ích từ hình thức mới này, nhưng bên cạnh việc nâng cao tư duy cho học sinh, thì nếu chỉ làm trắc nghiệm, khả năng logic, diễn đạt của chúng em có thể bị giảm đi, nhất là trong các môn tự nhiên như hóa học.
3. Phương pháp học tập có hiệu quả
Để phát huy những ưu điểm có được từ chương trình SGK mới, bên cạnh sự giảng dạy, hướng dẫn của các giáo viên, thì học sinh cũng cần phải có một phương pháp học tập có hiệu quả cho bản thân mình.
Phương pháp học tập của học sinh có 2 chức năng:
• Tiếp nhận nội dung kiến thức do thầy cô truyền đạt
• Tự rèn luyện để biến nội dung đó thành kiến thức của mình.
Bản thân chúng em phải rèn luyện thái độ làm việc khoa học, nghiêm túc, cẩn thận và sáng tạo trong học tập; xây dựng thái độ học tập tích cực, chủ động, hợp tác, có kế hoạch.
Bên cạnh những phẩm chất mà một người học sinh cần phải có ( như lắng nghe, tiếp thu truyền đạt của giáo viên; làm bài tập ngay sau bài học.. ) thì học sinh cần đưa ra cho mình một kế hoạch, phương pháp học tập hợp lý.
Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người trong đời sống xã hội. Khác với động vật, con người không chỉ tiêu thụ những gì sẵn có trong thiên nhiên mà còn chủ động, bằng lao động, sản xuất ra những của cải vật chất cần cho sự tồn tại của xã hội, sáng tạo ra nền văn hóa ở mỗi thời đại. Bởi vậy, phương pháp mà chúng em đề cập trong bản báo cáo này là phương pháp học tích cực - là cơ sở để phát triển nhân cách trong giáo dục ngày nay.
Phương pháp tích cực được chúng em lựa chọn bởi đây là phương pháp học phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học sinh. Trong phương pháp tích cực, người học sinh lĩnh hội tri thức từ giáo viên. Thông qua đó, tự lực khám phá những điều mình chưa biết chứ không phải là thụ động vào chương trình dạy của các thầy cô giáo. Từ đó, vừa nắm được kiến thức, kĩ năng mới, vừa bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo, tìm tòi học hỏi của bản thân.
Với chương trình SGK mới ngày nay thì việc tự học là điều cốt yếu. Học sinh chúng em đã và đang rèn luyện cho bản thân mình có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học, từ đó tạo cho mình có được lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có của mỗi người.
Cùng với sự phát triển của khoa học kĩ thuật, việc sử dụng phương tiện công nghệ thông tin vào giảng dạy trong nhà trường sẽ đáp ứng phần nào nhu cầu của chúng em, gây hứng thú trong việc tiếp thu kiến thức trong mỗi học sinh.
Một hình thức học tập, giảng dạy mà chúng em cảm thấy hứng thú và không nhàm chán, đó là thảo luận, tranh luận trong học tập. Lớp học sẽ là môi trường giao tiếp giữa thầy và trò, trò với trò. Thông qua đó, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định, hay bác bỏ. Bởi thế, bài học vận dụng được vốn hiểu biết, kinh nghiệm của mỗi học sinh và của cả lớp.
Việc tìm hiểu kiến thức ngoài SGK cũng sẽ nâng cao vốn hiểu biết của chúng em. Đọc sách nhưng phải biết lựa chọn thông tin và biết cách ghi nhớ nội dung đó. Ngày nay, thế hệ học sinh chúng em có thể tự học qua mạng, thông qua các trang web, các diễn đàn về học tập. Nếu biết cách tiếp cận với hình thức mới này có thể đem lại hiệu quả cao. Một số trang web phục vụ học tập như: hocmai.vn ( của bộ GD - ĐT), onthi.com, olympiavn.org; đặc biệt các trang web mà học sinh chuyên Hóa chúng em có thể tham gia như: H2VN.com, hoahoc.org, hoahocvietnam.com, hoahocphothong.com.
Cụ thể với môn hóa học, để giải toán hóa tốt thì cần phải:
- Tập thói quen phân tích bài tập :Tìm hiểu kĩ nội dung của bài tập, xác định dạng của bài tập (đâu là ẩn, đâu là dữ kiện), khai thác triệt để các dữ kiện, giả thiết của bài tập, tìm hiểu được phương pháp giải và các kiến thức công cụ thích hợp, phân tích được mối liên hệ hình thành giả thiết và kết quả của bài.
- Rèn luyện cho bản thân tự xây dựng chương trình giải. Phải phác thảo dự kiến con đường chung để giải, xây dựng lập luận cụ thể (diễn dịch, quy nạp, chặt chẽ theo nguyên tắc logic học ), định hướng trước rồi mới giải bài toán , từ đó tự rút ra sơ đồ giải các bài toán cùng loại.
Tóm lại, với phương pháp học tập tích cực trên, học sinh có thể đem lại hiệu quả cao cho mình trong học tập.
4. Đề xuất, kiến nghị
Trong thời gian tới, chúng em mong muốn nội dung chương trình học theo SGK mới sẽ cân bằng giữa lý thuyết và thực hành, đồng thời giải quyết những khó khăn mà chúng em đã nêu. Hi vọng chương trình này, cùng với sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy học tập sẽ đem lại nhiều hiệu quả, góp phần nuôi dưỡng nhận thức, sự hiểu biết của thế hệ trẻ ngày nay. Và với phương pháp học của mình, cùng với sự uốn nắn, hướng dẫn của các thầy cô, hi vọng học sinh trường THPT Chuyên Quảng Bình, đặc biệt là các bạn khối 12 khóa 2006 - 2009 sẽ hoàn thành tốt 2 kì thi quan trọng sắp tới, tự hào là học sinh của trường TPPT Chuyên Quảng Bình
