Home Tổ chuyên môn Địa Thư viện chuyên môn MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI ĐỊA LÝ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ TH

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI ĐỊA LÝ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ TH


I. Đặt vấn đề:
Đào tạo và bồi dưỡng học sinh giỏi, đội ngũ công dân tương lai của đất nước với sự phát triển trí tuệ vượt bậc, toàn diện là mục tiêu quan trọng của ngành giáo dục và đào tạo, đã được Đảng và Nhà nước ta coi là một trong ba mục tiêu chiến lược của nền giáo dục quốc dân Việt Nam.
Bồi dưỡng học sinh giỏi tạo ra môi trường, sự tác động bổ sung từ bên ngoài để giúp học sinh hoàn thiện tri thức, phát huy hơn nữa những năng lực, năng khiếu của mình. Thực hiện công việc bồi dưỡng học sinh giỏi tức là giáo viên trực tiếp tác động đến học sinh bằng việc truyền thụ tri thức, rèn luyện kỹ năng, hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề, bổ sung kiến thức còn thiếu ở các em, định hướng và phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu…Việc bồi dưỡng học sinh giỏi là cần thiết bởi nó quyết định đến hiệu quả cuối cùng là học sinh được trang bị những kiến thức vững chắc và cũng từ đó tính sáng tạo của các em mới được phát triển. Một danh ngôn được nhiều người tán thưởng nói rằng tài năng (năng khiếu) 5% là do trời phú, 95% do lao động mà có. Như thế có nghĩa xã hội không chăm lo gợi mở niềm say mê học tập, lao động, tạo môi trường tốt và định hướng học sinh vào học tập, nghiên cứu thì dù có được trời phú cho một đầu óc minh mẫn, những mầm sống của nhân tài cũng sẽ bị thui chột hoặc định hướng tản mạn vào các lĩnh vực không quan trọng, viễn vông.
Thực tế đã cho thấy, ở các trường phổ thông hiện nay, việc bồi dưỡng học sinh giỏi đã được thực hiện với sự đầu tư khá lớn và đã mang lại những kết quả rất khả quan, đặc biệt ở các trường trung học phổ thông chuyên của tỉnh. Đội ngũ học sinh giỏi này đã góp phần không nhỏ đưa nền kinh tế của đất nước bước vào một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên mà nền kinh tế tri thức sẽ chiếm vị trí ngày càng lớn trong quá trình phát triển và hội nhập toàn cầu.
Việc bồi dưỡng học sinh giỏi địa lý cũng như các môn khác ngày càng được quan tâm và đẩy mạnh. Tuy nhiên, đây là một môn học có những đặc thù riêng, khác với các môn khác, nó vừa có đặc điểm của các môn tự nhiên lại mang dáng dấp của một môn xã hội. Bởi vậy mà công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn địa lý đòi hỏi phải gắn liền với những đặc thù đó để tiến hành có hiệu quả.
Với kinh nghiệm qua một số ít năm bồi dưỡng học sinh giỏi nhưng chúng tôi xin mạnh dạn đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả bồi dưỡng học sinh giỏi địa lý ở trường phổ thông.
II. Nội dung:
1. Phát hiện, định hướng và tuyển chọn học sinh giỏi địa lý.
Để có đội tuyển học sinh giỏi địa lý không phải chỉ tổ chức một kỳ thi tuyển ở trường với một dạng đề khó, rồi sau đó sắp xếp theo thứ tự con điểm mà công việc này đòi hỏi phải có một quá trình chuẩn bị.
Trong quá trình giảng dạy, nhiệm vụ của giáo viên là phải phát hiện những học sinh có khả năng về môn địa lý và đồng thời định hướng cho học sinh có khả năng ban đầu ham thích học tập bộ môn. Để làm được công việc này người giáo viên phải công phu lựa chọn qua các giờ học cũng như qua các bài tập, bài kiểm tra, bài thi…Thông thường những học sinh có năng khiếu môn địa lý thường có biểu hiện tích cực tham gia giải quyết vấn đề, hay thắc mắc, đôi khi tự đặt vấn đề để hỏi thầy giáo. Những học sinh có khả năng phát hiện nhanh, chính xác những vấn đề địa lý, có khả năng tính toán, lập luận để đưa ra ý kiến cá nhân của mình. Trong các bài làm, bài tập thường thể hiện gọn gàng kiến thức, không lam man, không kiến tạo, trong bài viết các mạch kiến thức sắp xếp có trình tự, đúng logic kiến thức. Với những học sinh này, thầy giáo phải động viên, khuyến khích, giao nhiệm vụ nhận thức cao hơn. Người thầy giáo phải cho học sinh biết hướng tương lai của những người học giỏi môn địa lý để các em có thể lựa chọn và quyết định. Từ đó đội tuyển sơ khai sẽ được hình thành và tất nhiên là chưa chắc chắn. Thông thường bước phát hiện phải tiến hành trong quá trình học từ khi mới bắt đầu vào lớp 10. Việc tuyển chọn là cả một quá trình dài cho đến đầu năm 12. Nếu công việc chuẩn bị càng kỹ, tuyển chọn được học sinh giỏi môn địa lý xác suất càng cao, càng chính xác.
2. Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng:
*  Ngay từ đầu năm học nên có một kế hoạch rõ ràng, cụ thể cho việc bồi dưỡng học sinh giỏi nói chung và học sinh giỏi Địa Lí lý nói riêng. Tùy theo tính chất và mức độ khó của kỳ thi các cấp mà lên kế hoạch cho phù hợp.
* Giáo viên cần phải có sự chuẩn bị, lên kế hoạch cá nhân, với giáo viên bồi dưỡng, khi lập kế hoạch phải đảm bảo quy trình sau:
+ Xác định được toàn bộ nhiệm vụ bồi dưỡng trong mối quan hệ với những công việc khác trong  thời gian bồi dưỡng.
+ Kiểm tra kế hoạch, đánh dấu công việc quan trọng, điều chỉnh cho hợp lý.
+ Phải đảm bảo tính khả thi của kế hoạch (làm việc đúng giờ, tiết kiệm thời gian).
Việc lập kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi phù hợp là một việc khó nhưng khó hơn là việc thực hiện nó một cách có hệ thống để đem lại hiệu quả. Bởi vậy cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các hoạt động của GV.
3. Sắp xếp, bố trí thời gian bồi dưỡng:
* Với giáo viên: Sau khi có sự ấn định thời gian từ phía nhà trường, giáo viên nên xác định quỹ thời gian tổng thể (ngày, tuần, tháng), xem thời gian hiện có để xây dựng lịch, trong đó dành quỹ thời gian cho việc bồi dưỡng . Căn cứ vào kế hoạch bồi dưỡng để phân chia quỹ thời gian cụ thể. Xác định nội dung, mức độ, yêu cầu về nội dung phù hợp với yêu cầu về thời gian để hoàn thành công việc bồi dưỡng học sinh giỏi. Giáo viên phải sắp xếp thời gian bồi dưỡng một cách khoa học, tránh trùng lặp về nội dung và  thời gian các đồng chí khác. Cần phải sử dụng quỹ thời gian trên lớp thật hiệu quả, bồi dưỡng hướng dẫn học sinh những vấn đề trọng tâm, giải quyết những vấn đề khó, mới lạ. Yêu cầu học sinh làm việc ở nhà bằng việc ra các bài tập hoặc nêu lên vấn đề để học sinh tự giải quyết. Giáo viên yêu cầu học sinh xây dựng thời gian tự học ở nhà một cách khoa học, yêu cầu quỹ thời gian một cách hợp lý, tránh lãng phí thời gian.
4. Sử dụng các phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi
Việc sử dụng các phương pháp trong bồi dưỡng học sinh giỏi Địa lý phải thể hiện vai trò chủ thể của học sinh trong việc lĩnh hội tri thức, tự lực giải quyết được vấn đề đặt ra. Hay nói một cách khác, giáo viên nên sử dụng các phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh giỏi đồng thời cũng phải kết hợp các phương pháp truyền thống để cung cấp cho học sinh những kiến thức khó và mới. Bên cạnh đó, việc sử dụng phương tiện dạy học cũng vô cùng quan trọng đòi hỏi phải kết hợp sử dụng trong quá trình lựa chọn các phương pháp để bồi dưỡng. Với học sinh giỏi thường xuyên nhất vẫn là bồi dưỡng bằng phương pháp giải quyết vấn đề.
* Bồi dưỡng học sinh giỏi bằng các dạng đề tổng hợp: Với các dạng đề tổng hợp thường được dùng để hệ thống hóa lượng kiến thức đã được học, vận dụng một cách tổng hợp để có thể giải quyết được các vấn đề phức tạp. Với cách này thì học sinh phải lựa chọn kiến thức có liên quan trong một hệ thống kiến thức Địa lý có sẵn. Bước quan trọng của giáo viên là giúp học sinh xác định được vùng kiến thức tiếp cận với các vấn đề được hỏi. Dạng đề này phải sử dụng đến nhiều mối quan hệ địa lý để giải thích. Ví dụ:
* Không nên bồi dưỡng dạng đề tủ: Với học sinh giỏi Địa lý nếu bồi dưỡng theo dạng tủ thì không thể gọi là bồi dưỡng học sinh giỏi. Bồi dưỡng học sinh giỏi phải bồi dưỡng tri thức, bồi dưỡng khả năng tìm tòi, khám phá, bồi dưỡng kỹ năng để thành thạo trong việc phát hiện và sử dụng kiến thức. Nói cách khác là bồi dưỡng những yếu tố cơ bản để học sinh có bản lĩnh làm bài, khi tiếp xúc với thực tiễn bằng được trang bị một khối lượng kiến thức lớn.
5. Rèn luyện các kỹ năng Địa lý ở học sinh giỏi: Trong dạy học địa lý, việc hình thành kỹ năng đã là quan trọng và được xem như là nội dung dạy học. Đối với việc bồi dưỡng học sinh giỏi thì kỹ năng địa lý lại càng quan trọng hơn.
* Kỹ năng về bản đồ: Theo chúng tôi, đối với học sinh giỏi thì việc rèn luyện kỹ năng về bản đồ nên chú trọng vào bài tập. Bởi vì, qua bài tập, học sinh sẽ vận dụng được kỹ năng đã rèn luyện trước đó vào việc thể hiện hoặc tìm tòi kiến thức, phát huy được tính sáng tạo của học sinh giỏi.
* Kỹ năng về biểu đồ: Đối với học sinh giỏi giáo viên phải hình thành cho học sinh không phải là dạng biểu đồ mà là sử dụng biểu đồ dạng nào, trong trường hợp nào, với nội dung yêu cầu nào của địa lý. Nhận xét biểu đồ theo trình tự phân tích bảng số liệu thống kê cho sẵn, chuyển, xử lý số liệu, tính toán, so sánh…, tìm cách giải thích các trường hợp thay đổi của số liệu (yêu cầu cần có kiến thức bài học để bổ sung).
* Kỹ năng lược đồ: Giáo viên hướng dẫn cho học sinh cách vẽ lược đồ câm, sau đó yêu cầu học sinh điền các yếu tố chính trên lược đồ và từ đó học sinh phân tích được các mối quan hệ nhân quả để tìm ra được những kiến thức cần giải quyết.
* Đối với bảng số liệu thống kê: Với học sinh giỏi địa lý, không chỉ yêu cầu các em giải quyết vấn đề theo câu hỏi mà còn phải biết sử dụng số liệu thống kê để khám phá bản chất của đối tượng địa lý.
* Kỹ năng khai thác Atlat: Ngoài nắm vững các kỹ năng khi sử dụng bản đồ, khi sử dung Atlat địa lý Việt Nam học sinh cần rèn kuyện các kỹ năng: dựa vào tỷ lệ bản đồ để đo tính các biểu .Ở đây, cần chú ý đến các bản đồ phụ, biểu đồ, số liệu…trong các trang Atlat. Đó là các thành phần bổ trợ nội dung không nên bỏ sót. Với học sinh giỏi kỹ năng này phải yêu cầu ở mức độ cao đó là thấy được bản chất của đối tượng địa lý và tìm ra mối quan hệ giữa các sự vật hiện tượng địa lý.
* Kỹ năng viết báo cáo và nhiều kỹ năng khác
6. Hưỡng dẫn cách tự học, bồi dưỡng khả năng tự nghiên cứu cho học sinh giỏi.
- Giáo viên phải cung cấp, giới thiệu tài liệu hay, cần thiết và bổ ích. Hướng dẫn cụ thể nguồn tìm, ưu nhược điểm, phương pháp nghiên cứu, giải thích nội dung khó hiểu…đối với mỗi tài liệu để giúp học sinh khai thác. Đồng thời, hướng dẫn xây dựng đề cương, làm bảng tóm tắt tài liệu, biết hình dung các sơ đồ, lược đồ, bảng biểu trong nghiên cứu và ghi chép tài liệu.
- Hướng dẫn cho học sinh thấy vai trò cũng như tầm quan trọng của việc tự đặt câu hỏi và tự trả lời trong tự học, khuyến khích học sinh đưa ra thắc mắc và sẵn sàng đối thoại, tranh luận, giải đáp thắc mắc cùng với học sinh.
- Tích cực đổi mới giảng dạy bằng cách tạo điều kiện cho học sinh trao đổi, thảo luận. Giáo viên có thể đặt ra hay gợi ý một số vấn đề mới, khó để học sinh tự thảo luận. Khuyến khích, tạo cơ hội cho học sinh phát biểu quan điểm, lập trường và bảo vệ ý kiến bản thân.
- Thường xuyên gắn lý thuyết với thực tế trong giảng dạy, lấy dẫn chứng minh họa bài học ở thực tiễn gần gũi xung quanh. Yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức để giải thích cho hiện tượng nhìn thấy trong thực tế, thắc mắc về bất tương đồng giữa lý luận trên lớp và thực tiễn quan sát.
- Bồi dưỡng năng lực tự kiểm tra, đánh giá cho học sinh bằng cách hướng dẫn cách thức kiểm tra, đánh giá. Khuyến khích học sinh tự kiểm tra đánh giá trong quá trình tự học
-  Học sinh chú trọng hình thành thói quen xây dựng kế hoạch tự học (kế hoạch dài hạn, trung hạn hay ngắn hạn…) thật hợp lý. Việc xây dựng kế hoạch phải dựa vào nội dung chương trình. Đồng thời, học sinh phải nổ lực, quyết tâm, thật kiên trì, nhanh chóng và bằng mọi cách để biến kế hoạch đã xây dựng thành những việc làm cụ thể. Quá trình vạch kế hoạch và thực hiện kế hoạch có thể điều chỉnh, bổ sung hay thay đổi…để phù hợp với yêu cầu, hoàn cảnh mới.
- Thường xuyên tích cực, tìm tòi tài liệu nghiên cứu (ở thư viện, các hiệu sách, ở thầy, ở bạn…). Khi nghiên cứu, phải biết lựa chọn tài liệu mình cần, xác định được mục đích, mục tiêu cụ thể, rõ ràng. Lựa chọn nội dung phải phù hợp với trình độ bản thân, vừa đảm bảo độ sâu và chiều rộng của vấn đề cần nghiên cứu. Đồng thời, phải rèn luyện một số thao tác xử lý tài liệu khi đọc như: trích dẫn tài liệu, lập dàn ý, viết thu hoạch, sơ đồ hóa…
- Khi nghe giảng, học sinh cần tập trung chú ý và tích cực tư duy về vấn đề được nghe. Đồng thời, có thái độ, cách nhìn độc lập, có sự đánh giá, phán xét, nếu có ý kiến bất đồng thì mạnh dạn đề xuất. Song song với nghe giảng, học sinh cần có sự ghi chép và có thể ghi theo cách riêng của mình.
- Trong tự học, phải thường xuyên nêu câu hỏi để tự trả lời. Nếu không giải đáp được hoặc không tự tin, chắc chắn thỏa mãn với kết quả của mình thì cần chủ động trao đổi với thầy, bạn. Cần có sự đối chiếu kết luận của thầy, bạn với sản phẩm ban đầu của mình, tìm kiếm cơ sở chứng minh vấn đề.
- Luôn gắn liền kiến thức thực tiễn vào bài học. Luôn chú tâm liên hệ những gì thực tế xảy ra để từ đó tìm hiểu, giải quyết.
- Nên tiến hành học nhóm thường xuyên để có thể bổ sung thiếu sót, chỉnh sửa cho nhau.
- Thường xuyên tự kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của mình để thấy được cái đúng-sai, phương pháp học, kỹ năng…để kịp thời điều chỉnh.

Đồng Hới ngày 10/10/2012
Người viết: Hoàng Thị Lệ











 

Add comment

Vui lòng viết bình luận bằng tiếng Việt, có dấu


Security code
Refresh

Đăng Nhập

Thăm dò ý kiến

Bạn biết đến Website này qua nguồn thông tin nào?
 

  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh

Bài được quan tâm